خانواده، کوچکترین واحد اجتماعی است که سلامت آن ضامن سلامت جامعه است. خانواده ایرانی در بطن خود گنجینهای از فرهنگ، آداب، سنن و آموزههای ایرانیاسلامی دارد که جامعه از آن قوام و دوام میگیرد. با این حال خانواده ایرانی با همه داشتههایش در برابر پدیده تازه واردی چون فضای مجازی آسیبپذیر است.
خانواده، کوچکترین واحد اجتماعی است که سلامت آن ضامن سلامت جامعه است. خانواده ایرانی در بطن خود گنجینهای از فرهنگ، آداب، سنن و آموزههای ایرانیاسلامی دارد که جامعه از آن قوام و دوام میگیرد. با این حال خانواده ایرانی با همه داشتههایش در برابر پدیده تازه واردی چون فضای مجازی آسیبپذیر است.
از آنجاییکه فضای مجازی با همه دستاوردهایش چون چاقویی دو لبه است. حضور مداوم خانواده ایرانی بدون ساز و برگ و آمادگی در چنین فضایی، آسیبزاست و این آسیب در کودکان و نوجوانان دو چندان است.
اما خانواده باید به چه ابزارهایی برای حضور در فضای مجازی، مسلح باشد:
اول: مهارتهایی است که کسب آنها از طریق آموزشهای رسمی و غیررسمی و فرهنگسازی عمومی ضروری است. مهارتهایی که خانواده را در مقابل فریب و کلاهبرداری و تهاجم فرهنگی بیمه میکند.
دوم: راهاندازی نهضت محتواست، نهضتی که با استفاده از تمام ظرفیتهای محتوایی در پی تولید محتواهای جذاب و متنوع، و همخوان با فرهنگ و سبک زندگی ایرانیاسلامی باشد.
سوم: آمادهسازی نرمافزارها و سختافزارهایی که امکان مدیریت نوع محتوا، رده سنی، و زمان حضور در فضای مجازی را فراهم کند.
در حال حاضر با اهتمام جوانان متخصص و متعهد کشورمان در هر سه بخش گامهای ارزشمندی برداشته شده اما در برابر حجم محتوایی که هر ساعت در فضای مجازی تولید و منتشر میشود کافی نیست.
حضور بیقاعده کودکان در فضای مجازی و دسترسی به محتواهای نامناسب و گاه تهاجم محتوایی عامدانه دشمنان یکی از دغدغههای اصلی والدین است. پس تهیه و تدوین سازوکارهایی برای نظارت بیشتر و قاعدهمند شدن حضور خانوادهها در فضای مجازی ضروری است.
رفع این نگرانی به تنهایی از عهدۀ هیچ دستگاه حاکمیتی و دولتی برنمیآید و همگرایی و همافزایی همه نهادهای اجتماعی و فرهنگی و فعالان زیستبوم کودک و نوجوان، به ویژه وزارت آموزش و پرورش، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و صدا و سیما را میطلبد.
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان یکی از دستگاههای مرتبط و مسوول، همواره به دنبال ایجاد همگرایی میان هر سه بخش و معرفی راهکارهایی برای رفع دغدغه مردم شریف ایران بوده است.
در دوره جدید یعنی در دولت سیزدهم در وزارت ارتباطات، اهتمام اصلی و دغدغه وزیر و معاونان برای رسیدن به راهکار مناسب منجر به جلسات متعددی با صاحب نظران، کارشناسان، اپراتورهای تلفن همراه و ثابت، FCPها، سکوهای توزیع و پخش محتوا و تولید کنندگان محتوا شد و در نهایت نتیجهحاصل شده، شامل استفاده از چند روش تلفیقی است.
◄اپراتورهای تلفن همراه
کد دستوری (USSD): در اپراتورهای تلفن همراه شامل همراه اول، رایتل و ایرانسل میتوان با استفاده از کدهای دستوری مشهور به USSD سیمکارتهای عادی را به سیمکارت کودک و نوجوان تبدیل کرد. در واقع پس از وارد کردن کد دستوری خاصی، کاربر آن سیمکارت فقط به فهرست لیست سفیدی دسترسی خواهد داشت که شامل صفحات و سایتهای مجاز برای کودکان است و امکان مدیریت زمان استفاده کودکان از اینترنت نیز در دسترس خواهد بود.
مدیریت حساب کاربران: در اپلیکیشن مدیریت حساب کاربران سیمکارتهای تلفن همراه (همراه من، ایرانسل من)، امکانی تعبیه شده است تا پدر و مادرها بتوانند هریک از سیمکارتهای در اختیارشان را به دلخواه از طریق این اپلیکیشنها مدیریت کرده و به حالت سیمکارت کودک تبدیل کنند. یعنی سیمکارت مورد نظر با درخواست صاحب سیمکارت صرفا به فهرست سفیدی در فضای اینترنت دسترسی پیدا میکند و فقط صفحات و سایتهای مجاز در اختیار فرزندان قرار میگیرد، ضمن اینکه امکان مدیریت زمان استفاده از اینترنت نیز از طریق بخش مدیریت این اپلیکیشنها فراهم خواهد بود.
سیمکارت کودک و نوجوان: دو نوع سیمکارت کودک و نوجوان در بازار وجود دارد. یکی سیمکارت انارستان (وابسته به همراه اول) که به طور هوشمند امکان دسترسی کودکان را فقط به فهرست سفید فراهم میکند. ایرانسل نیز به همین ترتیب سیمکارت ویژه کودکان دارد که پدر و مادرها میتوانند از آن بهره ببرند.
همراه اول: https://mci.ir/student-sim-cards
ایـرانـسل: https://irancell.ir/p/10453
◄ سکوهای ارائه محتوای تصویری
نماوا کودک: نماوا به عنوان یکی از سکوهایی که اقدام به ارائه محتوای تصویری به صورت استریمینگ میکند، بخشی را با نام نماوا کودک راهاندازی کرده است که در آن امکان ایجاد پروفایلی جداگانه با ویژگیهای زیر را دارد:
قفل کودک: به منظور حفظ حریم شخصی کاربران، امکان تنظیم قفل برای پروفایل کودک و بزرگسال وجود دارد.
رده بندی سنی: امکان مشخص کردن ردهبندی سنی و نمایش محتوا بر اساس سن کاربر وجود دارد.
محدودیت زمان تماشا: تعیین مدت زمان تماشای روزانه و بازه زمانی مجاز تماشا از دیگر ویژگیهای این خدمت است
https://tv.namava.ir/kids
آپارات کیدز: آپارات به عنوان یکی از پلتفرمهای تصویری با در نظر گرفتن بخش جداگانه برای کودکان به نام آپاراتکیدز تلاش کرده تا محتوای مناسب این گروه سنی را در اختیار آنها بگذارند. این خدمت حتی با تغییرات گسترده وارد تولید و تامین محتوای مخصوص این رده سنی کودکان شده است. در واقع «آپارات کودک» به عنوان یک پلتفرم نمایش خانگی حوزه کودکان تلاش میکند تا نیازهای اصلی کودکان در زمینه سرگرمی و آموزش را با نمایش آثار سالم و استاندارد در اختیار خانوادهها و فرزندانشان بگذارد.
https://www.aparatkids.com
فیلیمو کودک: فیلیمو نیز به عنوان سکوی ارائه کننده محتوای تصویری با در دسترس قرار دادن محتوای مختص کودکان این امکان را فراهم کرده تا محتوای مناسب برای کودکان به صورت تقسیمبندی شده بر اساس ردههای سنی در اختیار آنها قرار دهد. البته پلتفرم «فیلیمو مدرسه» نیز با استفاده از روشهای ابتکاری دسترسی کودکان مقاطع سنی مختلف از پیشدبستانی تا پایان دورة اول دبیرستان را به همة سرفصلهای درسی آموزش و پرورش فراهم کرده است.
https://www.filimo.com/tag/kids
◄ پرنتال کنترل
«پادوویش» با طراحی اپلیکیشن مدیریت استفاده فرزندان از تلفنهای هوشمند این امکان را فراهم کرده که با نصب آنها، والدین بتوانند دسترسی کودک به گوشی تلفن همراه، دوربین، بلوتوث، اینترنت و برنامههای آن را محدود کنند یا در دوره زمانی مشخصی اجازه دسترسی کودکان را به فضای مجازی بدهند.
پرنتال کنترل پادوویش هم اکنون در دسترس است و این امکان را برای والدین فراهم کرده تا از طریق ایجاد پروفایلهای جداگانه، برای چند فرزند، دسترسی مناسب با سن هر یک از فرزندان را مدیریت کنند.
https://mypadvish.ir
◄ تبلتهای کودک و نوجوان
کودکان از طریق تبلتهای انارستان به اپلیکیشنها و بازیهای مناسب خود دسترسی پیدا میکنند، ضمن اینکه این تبلتها با قابلیت نصب سیمکارتهای کودک و نوجوان انارستان، دسترسی به فهرست سفید را فراهم میکنند.
◄ آموزش و فرهنگسازی
هر چند تمامی روشهای نظارتی و کنترلی به عنوان ابزار برای والدین لازم و ضروری است اما بهترین راهکار حفاظت از حریم و حرمت خانواده و به ویژه کودکان و نوجوانان در فضای مجازی آموزش مهارتهای زندگی و سواد رسانهای است که خانواده را در برابر تهاجم فرهنگی و محتوای نامناسب فضای مجازی بیمه میکند.
◄ کاناپه
محصولی است که از بخشهای نمایش خانگی، صوت درخواستی، بازی، انجمن والدین، آموزش و ماژول نظارت بر فرزندان در فضای مجازی تشکیل شده است. این پلتفرم با افزایش آگاهی والدین و ایجاد ابزارهای نظارتی، تعامل سازندهای میان والدین و فرزندان به وجود میآورد. کاناپه با استفاده از دادههای غنیشده مرتبط با آثار به نمایش درآمده، تحلیل عمیقی از رفتار فرزندان برای والدین به وجود میآورد. در کاناپه مقالات و آموزههای روز جهانی با موضوع نحوةتعامل با فرزندان و چگونگی نظارت بر حضور آنها در فضای مجازی نیز آورده شده است.
https://kanape.ir
◄ آفرینک
خدمات تماشای فیلم، کارتون و انیمیشن برای بچههاست. در حقیقت نخستین تلویزیون اینترنتی مختص کودکان است که انگیزة اصلی فعالیت آن سرگرمیآموزی است. محتوای بارگذاری روی آفرینک با معیارهای فرهنگی، مذهبی، اخلاقی و اجتماعی خانوادة ایرانی همسوست و امکان نظارت بر زمان صرف شدة فرزندان در فضای مجازی و میدریت دسترسی آنها به محتواهای گوناگون وجود دارد.
https://afarinak.com